Bên trong Nhà Trắng

Mọi người thường hỏi cựu thư ký báo chí Nhà Trắng Scott McClellan tại sao nhân viên của Tổng thống Bush thường trung thành với ông ta đến vậy, Scott thường trả lời: "Chúng tôi trung thành với ông ta, nhưng ông ta cũng đồng thời trung thành với chúng tôi.
>> Kỳ 1: Tiếp thị cuộc chiến
>> Kỳ 2: Một vụ xìcăngđan

Đó là con đường hai chiều và sự trung thành của hai bên bổ trợ cho nhau". Bush thích sự quen thuộc và không thích thay đổi, đặc biệt là với những nhân vật chủ chốt mà ông tin tưởng và dựa vào. Điều này dẫn tới mối gắn kết gần gũi giữa Bush và một loạt nhân vật kỳ cựu làm lâu năm. Bush không thích những thay đổi khiến ông khó rút khỏi những quan hệ cá nhân vốn có và khó nhìn rõ đâu là quyết định đúng đắn nhất.

Người đứng sau lưng Bush

Theo Scott, một trong những thay đổi lớn nhất trong chính quyền Bush năm 2004 là việc mở rộng vai trò chính thức của cố vấn chính trị Karl Rove trở thành phó chánh văn phòng phụ trách chính sách. Cương vị mới mở rộng thêm tầm ảnh hưởng của Rove khi ông nắm vai trò điều phối các chính sách đối nội, chính sách kinh tế, an ninh và an ninh nội địa - một vai trò bao trùm cho một nhân vật chính trị khôn ngoan. Điều này giống như phần thưởng cho vai trò "kiến trúc sư” của Karl Rove đã lèo lái thành công chiến dịch tái đắc cử của tổng thống khi ông đang gặp khó khăn với cuộc chiến ở Iraq. Karl Rove thật sự là một nhân vật cực kỳ chăm chỉ, nhưng hơn hết là một quân sư chính trị tuyệt vời. Thật khó có thể tách được hai nhân vật này ra.



Luôn im lặng nhưng Phó tổng thống Dick Cheney được cho là người điều khiển toàn bộ các hoạt động từ hậu trường - Ảnh: Corbis

Với các chính trị gia ở Texas, Rove luôn là nhân vật mọi người tìm đến. Rove là ông trùm có thể giúp các chính trị gia lên "vua" và rất nhiều chính trị gia trẻ ở Texas đi theo trường phái của ông ta. Việc có một chiến lược gia xuất sắc và người giỏi lèo lái dư luận như Rove tại Nhà Trắng không phải không có vấn đề.

Với một chiến lược gia có tính cách, kỹ năng và tầm ảnh hưởng như Rove, ông muốn nhúng tay vào mọi thứ. Ngay từ đầu Rove đã được trao cho ảnh hưởng ghê gớm tại Nhà Trắng. Điều này càng được củng cố bởi tính cách và sự gần gũi của Rove với tổng thống. Cùng với một vài nhân vật nữa, Rove là nhân vật định hình nhiều nhất cách thức bộ máy Nhà Trắng vận hành.

Colin Powell và Condi Rice

Ngoại trưởng Colin Powell bị loại. Chánh văn phòng Nhà Trắng Andy Card nói với Scott rằng Bush và Powell từng thỏa thuận Powell sẽ chỉ phục vụ đến hết nhiệm kỳ đầu. Đến cuối giai đoạn chuyển tiếp, Powell đã cân nhắc và để ngỏ khả năng ở lại với một số điều kiện nhất định. Tuy vậy sau khi gặp gỡ và thảo luận thì cả hai đều thống nhất thời điểm chia tay đã đến. Giống như hầu hết người dân ở đất nước này, Scott cảm thấy tiếc khi Powell phải ra đi. Scott biết ông luôn đưa ra những lời khuyên thẳng thắn, không tô vẽ dựa trên kinh nghiệm những năm làm quân nhân và nhà ngoại giao hàng đầu của mình. Hơn thế, ông không bao giờ ngần ngại nói rõ quan điểm của mình.

Scott cho biết Tổng thống Bush rõ ràng không còn thấy cần tiếng nói ôn hòa của Powell nhằm đối trọng với những tư tưởng diều hâu của Phó tổng thống Dick Cheney và Bộ trưởng Quốc phòng Donald Rumsfeld nữa. Powell sẽ bị thay thế bởi người được tin tưởng hoàn toàn là Condi Rice, người luôn rất sẵn lòng thay đổi vị trí cố vấn an ninh quốc gia của mình. Công việc đó vốn đã đầy rẫy những thách thức và áp lực - đặc biệt gần đây khi xuất hiện những tranh cãi quanh vấn đề Iraq. Bà Rice luôn mong ngóng vị trí mới, và ngoại trưởng là chức vụ duy nhất bà thích thú.


Nhiệm kỳ đầu, nhiều người nói đội ngũ mà Tổng thống Bush tập hợp thật ấn tượng, rằng Bush là người biết đứng trên vai những người khổng lồ. Phó tổng thống Dick Cheney là nhân vật nhiều kinh nghiệm điều hành chính phủ. Bộ trưởng Quốc phòng Donald Rumsfeld đã có một nhiệm kỳ thành công ở Lầu Năm Góc và một thời kỳ thành công với doanh nghiệp.

Ngoại trưởng Colin Powell là một tướng quân sự có năng lực và khả kính, có lẽ là nhân vật được ủng hộ rộng rãi nhất và có thể trở thành tổng thống gốc Phi đầu tiên của nước Mỹ nếu ông muốn. Thậm chí Karl Rove, cố vấn chính trị của Bush, cũng được biết đến là một nhà tư duy chiến lược xuất chúng.

Condi Rice là người luôn giấu kín con bài của mình và thường chỉ chia sẻ quan điểm riêng khi nói chuyện với Bush. Trải qua thời gian, Scott thấy ngạc nhiên với việc bà khéo léo trong việc bảo vệ danh tiếng mình thế nào. Dù bất cứ chuyện gì sai, bà luôn bằng cách nào đó giữ được mình trong sạch, dù đó là những vấn đề chịu sự ảnh hưởng trực tiếp của bà, từ lý do vũ khí hủy diệt hàng loạt trong chiến tranh Iraq, quyết định xâm lược Iraq, kế hoạch hậu chiến và việc triển khai chiến lược ở Iraq.

Một số người cho rằng đúng ra bà nên thúc đẩy mạnh mẽ hơn việc chống lại nguy cơ khủng bố trước 11-9. Dù bà là cố vấn hàng đầu về chính sách đối ngoại và điều phối của đội ngũ an ninh của ông, bà đẩy phần trách nhiệm đó cho những người như cựu giám đốc CIA George Tenet, Donald Rumsfeld... "Nếu, giống như cách Bush vẫn nói, kết quả mới quyết định, lịch sử rồi sẽ có những phán quyết nghiêm khắc với bà với tư cách là người chịu trách nhiệm cho một loạt chính sách quan trọng của chính quyền Bush", Scott viết.

Những diều hâu ở lại

Trong cuốn sách của mình, Scott viết rằng một số báo cáo sau này nói Andy Card ủng hộ việc thay đổi đội ngũ an ninh, trong đó có việc loại bỏ Donald Rumsfeld… Tuy vậy tổng thống đã quyết định là Rumsfeld sẽ ở lại một thời gian.

Rumsfeld là nhân vật mạnh mẽ, không ngừng theo đuổi các mục đích của mình và luôn tin rằng kinh nghiệm trong chính quyền và điều hành tập đoàn khiến ông luôn có đủ thông tin và là người phán quyết duy nhất đối với các quyết định của bản thân. Bush luôn chiều ý ông hết mức, đôi khi là quá nhiều. Giữ ông lại đồng nghĩa với việc Bộ Quốc phòng sẽ tiếp tục được điều hành theo cách duy nhất ông biết - cách của ông.

Và ẩn chứa đằng sau hết là "thầy phù thủy", Phó tổng thống Dick Cheney. Không ai giỏi việc giật dây từ hậu trường hơn ông. Lẳng lặng tránh khỏi những cuộc tranh cãi trong nội bộ, ảnh hưởng của ông cùng vai trò lèo lái đều được mọi người ở bên ngoài thừa nhận. Cheney hiếm khi lộ hết bài của mình và cũng không bao giờ tiết lộ ông làm việc thế nào. Tuy vậy, trong mọi lĩnh vực chính sách, từ cuộc xâm lược Iraq, việc mở rộng quyền tổng thống, việc theo dõi các nghi can khủng bố… thì Cheney luôn bắt việc đi theo ý mình được.

THANH TUẤN tổng hợp